منطق سرویس‌دهی آسانسور چیست؟ بررسی Down Collective، Up Collective و Full Collective در کنترلرهای مونارک
یکی از مهم‌ترین بخش‌های عملکرد هر آسانسور، منطق سرویس‌دهی و پاسخ‌گویی به درخواست‌های مسافران است. اینکه آسانسور در چه زمانی به یک شستی طبقه پاسخ دهد، کدام درخواست را در اولویت قرار دهد، هنگام حرکت به بالا یا پایین در چه طبقه‌ای توقف کند و چه زمانی جهت حرکت خود را تغییر دهد، همگی توسط منطق کنترلی سیستم تعیین می‌شوند.
در سیستم‌های مدرن آسانسور، این وظایف توسط کنترلر انجام می‌شود و در برخی راهکارها مانند Monarch NICE Integrated، بخش کنترل منطقی آسانسور و درایو موتور در یک ساختار یکپارچه قرار گرفته‌اند. شرکت Inovance/Monarch، خانواده NICE را به‌عنوان راهکارهای یکپارچه‌ای معرفی می‌کند که کنترلر آسانسور و درایو را در یک سیستم ترکیب کرده و باعث کاهش اجزای جانبی، سیم‌کشی و پیچیدگی سیستم می‌شوند.
در این مقاله سه منطق مهم سرویس‌دهی آسانسور را بررسی می‌کنیم:
- Down Collective یا دان کلکتیو
- Up Collective یا آپ کلکتیو
- Full Collective یا فول کلکتیو
منطق سرویس‌دهی آسانسور چگونه کار می‌کند؟
برای درک تفاوت این سه حالت، ابتدا باید مفهوم Hall Call و Car Call را بشناسیم.
Hall Call چیست؟
هرگاه مسافر در یکی از طبقات دکمه احضار آسانسور را فشار دهد، یک درخواست از سمت طبقه ایجاد می‌شود که به آن Hall Call گفته می‌شود.
برای مثال، اگر آسانسور در طبقه ۵ باشد و فردی در طبقه ۲ دکمه پایین را فشار دهد، سیستم یک درخواست احضار از طبقه ۲ دریافت می‌کند.
Car Call چیست؟
وقتی مسافر وارد کابین شده و دکمه یک طبقه را داخل کابین فشار می‌دهد، یک Car Call ایجاد می‌شود.
به بیان ساده:
Hall Call = درخواست از طبقه
Car Call = درخواست از داخل کابین
کنترلر آسانسور این درخواست‌ها را دریافت و بر اساس منطق سرویس‌دهی، ترتیب پاسخ‌گویی به آنها را مشخص می‌کند.
۱. دان کلکتیو (Down Collective) چیست؟
در Down Collective، سیستم سرویس‌دهی به درخواست‌های پایین‌رونده را در اولویت قرار می‌دهد.
در این حالت، در طبقات میانی معمولاً یک شستی احضار وجود دارد و منطق کنترل به‌گونه‌ای طراحی شده است که آسانسور عمدتاً برای سرویس‌دهی در جهت پایین، درخواست‌ها را جمع‌آوری و پاسخ می‌دهد.
استاندارد ISO 4190-5، Down Collective را حالتی تعریف می‌کند که در آن درخواست‌های طبقات به‌صورت جمعی ثبت شده و آسانسور هنگام حرکت به سمت پایین، درخواست‌های مربوطه را به ترتیب منطقی پاسخ می‌دهد. این نوع کنترل به‌خصوص برای ساختمان‌هایی مناسب است که الگوی اصلی جابه‌جایی مسافر، بین یک طبقه اصلی و طبقات بالاتر است.
یک مثال ساده
فرض کنید آسانسور در طبقه ۶ قرار دارد و درخواست‌هایی در طبقات ۵، ۳ و ۱ ثبت شده‌اند.
اگر آسانسور در مسیر پایین قرار داشته باشد، سیستم می‌تواند درخواست‌ها را به ترتیب مسیر حرکت خود سرویس‌دهی کند:
۶ ← ۵ ← ۳ ← ۱
در واقع کنترلر تلاش می‌کند تا زمانی که آسانسور در یک جهت حرکت می‌کند، درخواست‌های مناسب همان جهت را جمع‌آوری و سرویس کند و از تغییر جهت‌های غیرضروری جلوگیری شود.
ویژگی مهم Down Collective
در این حالت، جهت درخواست طبقه اهمیت دارد و سیستم برای سرویس‌دهی به درخواست‌های پایین‌رونده طراحی شده است.
به همین دلیل، این منطق بیشتر در ساختمان‌هایی کاربرد دارد که الگوی ترافیک آنها یک‌طرفه‌تر است.
۲. آپ کلکتیو (Up Collective) چیست؟
Up Collective از نظر منطق کلی مشابه Down Collective است، با این تفاوت که تمرکز سرویس‌دهی بر درخواست‌های رو به بالا قرار دارد.
در این حالت، کنترلر درخواست‌های Up را در هنگام حرکت آسانسور به سمت بالا جمع‌آوری کرده و آنها را بر اساس ترتیب طبقات سرویس می‌دهد.
برای مثال، فرض کنید آسانسور در طبقه ۱ قرار دارد و در طبقات ۳، ۵ و ۷ درخواست Up ثبت شده است.
سیستم می‌تواند مسیر زیر را طی کند:
۱ ← ۳ ← ۵ ← ۷
در طول این حرکت، آسانسور درخواست‌هایی را که با جهت حرکت آن هماهنگ هستند، در نظر می‌گیرد.
استانداردهای مربوط به کنترل آسانسور نیز Up Collective را به‌عنوان یکی از روش‌های کنترل جمعی جهت‌دار در کنار Down Collective و Full Collective مطرح می‌کنند.
کاربرد Up Collective
این منطق زمانی می‌تواند مفید باشد که الگوی ترافیک ساختمان عمدتاً در جهت بالا باشد.
برای مثال، ممکن است در یک ساختمان خاص، جریان اصلی مسافران از یک طبقه ورودی به طبقات بالاتر باشد.
بنابراین انتخاب نوع منطق سرویس‌دهی باید بر اساس الگوی واقعی ترافیک ساختمان انجام شود، نه صرفاً بر اساس تعداد طبقات.
۳. فول کلکتیو (Full Collective) چیست؟
Full Collective یا Full Collective Selective کامل‌تر از دو حالت قبلی است و در بسیاری از آسانسورهای مسافری مدرن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در این حالت، آسانسور می‌تواند درخواست‌های Up و Down را دریافت و مدیریت کند.
یعنی در طبقات میانی معمولاً دو شستی وجود دارد:
▲ UP
▼ DOWN
مسافر با انتخاب جهت حرکت خود، اطلاعات بیشتری در اختیار کنترلر قرار می‌دهد.
برای مثال، اگر فردی در طبقه ۵ قصد رفتن به طبقه ۸ را داشته باشد، دکمه Up را فشار می‌دهد.
اما اگر فردی در همان طبقه ۵ قصد رفتن به طبقه ۲ را داشته باشد، دکمه Down را فشار می‌دهد.
کنترلر با استفاده از این اطلاعات می‌تواند درخواست‌ها را بر اساس جهت حرکت آسانسور مدیریت کند.
ISO 4190-5 نیز Full Collective را به‌عنوان Directional (Full) Collective Control تعریف می‌کند؛ در این روش در طبقات میانی یک شستی برای حرکت بالا و یک شستی برای حرکت پایین وجود دارد و درخواست‌های ثبت‌شده بر اساس جهت حرکت آسانسور سرویس‌دهی می‌شوند.
تفاوت Down Collective، Up Collective و Full Collective
تفاوت اصلی این سه منطق را می‌توان به شکل زیر خلاصه کرد:
| منطق سرویس‌دهی | درخواست قابل مدیریت در طبقات | جهت اصلی سرویس‌دهی | کاربرد معمول |
|---|---|---|---|
| Down Collective | Down | پایین | ساختمان‌هایی با ترافیک غالباً رو به پایین |
| Up Collective | Up | بالا | ساختمان‌هایی با ترافیک غالباً رو به بالا |
| Full Collective | Up + Down | بالا و پایین | ساختمان‌هایی با ترافیک دوطرفه |
در مستندات Monarch نیز این سه حالت به‌صورت مشخص در پارامتر FE-00 – Collective Selective Mode تعریف شده‌اند:
- 0 = Full Collective Selective
- 1 = Down Collective Selective
- 2 = Up Collective Selective
در حالت Full Collective، آسانسور به درخواست‌های Up و Down پاسخ می‌دهد؛ در Down Collective فقط درخواست‌های Down و در Up Collective فقط درخواست‌های Up از طبقات در نظر گرفته می‌شوند.
منطق سرویس‌دهی در کنترلرهای یکپارچه Monarch
یکی از نکات مهم در سیستم‌های جدید آسانسور این است که منطق سرویس‌دهی فقط یک عملکرد ساده مربوط به شستی‌های طبقات نیست.
در کنترلرهای یکپارچه Monarch NICE، کنترل منطقی آسانسور و درایو موتور در یک ساختار یکپارچه قرار گرفته‌اند.
به این ترتیب، یک سیستم واحد می‌تواند وظایف مربوط به کنترل حرکت، دریافت درخواست‌ها، مدیریت درب، کنترل موتور و بسیاری از عملکردهای مرتبط با بهره‌برداری آسانسور را هماهنگ کند. شرکت Inovance این ساختار را یکی از ویژگی‌های اصلی سری NICE معرفی می‌کند.
این یکپارچگی از نظر طراحی سیستم مزایایی مانند کاهش تجهیزات جانبی و سیم‌کشی، ساده‌تر شدن نصب و راه‌اندازی و کاهش پیچیدگی تابلو کنترل را به همراه دارد.
درباره درایو مونارک نایس 3000 (Monarch NICE3000) بیشتر بدانید.
منطق Full Collective در Monarch NICE
در راهکارهای Monarch، Full Collective فقط به معنی «داشتن دو شستی بالا و پایین» نیست.
کنترلر باید بتواند درخواست‌های مختلف را دریافت، ذخیره، اولویت‌بندی و در زمان مناسب سرویس کند.
فرض کنید یک آسانسور در طبقه ۲ در حال حرکت به سمت بالا است و درخواست‌های زیر ثبت شده‌اند:
- Car Call برای طبقه ۶
- Up Call در طبقه ۴
- Down Call در طبقه ۵
- Up Call در طبقه ۷
کنترلر نمی‌تواند صرفاً بر اساس نزدیک‌ترین طبقه تصمیم بگیرد.
جهت حرکت فعلی، جهت درخواست، درخواست‌های داخل کابین و وضعیت سایر درخواست‌های ثبت‌شده در تعیین ترتیب سرویس‌دهی اهمیت دارند.
در یک منطق Collective Selective، هدف اصلی این است که درخواست‌هایی که با جهت فعلی حرکت سازگار هستند، تا حد امکان در همان مسیر سرویس شوند و تغییر جهت‌های غیرضروری کاهش پیدا کند.
به همین دلیل است که منطق سرویس‌دهی آسانسور را باید بخشی از الگوریتم کنترل ترافیک و Dispatching دانست، نه صرفاً عملکرد ساده شستی‌ها.
یک مثال عملی برای درک Full Collective
فرض کنید یک ساختمان ۸ طبقه داریم.
آسانسور در طبقه ۲ به سمت بالا حرکت می‌کند.
درخواست‌های زیر وجود دارند:
- طبقه ۳: Up
- طبقه ۵: Up
- طبقه ۴: Down
- طبقه ۷: Down
- داخل کابین: طبقه ۶
کنترلر ابتدا درخواست‌هایی را که با جهت فعلی حرکت هماهنگ هستند بررسی می‌کند.
بنابراین در مسیر صعود، درخواست‌های Up و درخواست‌های داخل کابین در طبقات مناسب می‌توانند سرویس شوند.
پس از رسیدن به نقطه‌ای که دیگر درخواست مناسبی در جهت فعلی وجود نداشته باشد، کنترلر می‌تواند جهت حرکت را تغییر دهد و درخواست‌های جهت مخالف را سرویس کند.
این رفتار باعث می‌شود آسانسور به‌جای حرکت رفت‌وبرگشتی و بی‌هدف، درخواست‌ها را تا حد امکان در مسیر منطقی خود جمع‌آوری کند.
آیا Full Collective همیشه بهترین انتخاب است؟
لزوماً خیر.
انتخاب منطق سرویس‌دهی باید بر اساس شرایط پروژه انجام شود.
پارامترهایی مانند:
- تعداد طبقات
- نوع ساختمان
- تعداد آسانسورها
- تعداد مسافران
- الگوی ورود و خروج
- وجود یا عدم وجود طبقه اصلی
- میزان ترافیک بین طبقات
- تعداد ورودی‌های ساختمان
- نوع کاربری ساختمان
می‌توانند در انتخاب منطق مناسب مؤثر باشند.
در یک ساختمان با ترافیک عمدتاً یک‌طرفه، استفاده از یک منطق جهت‌دار می‌تواند منطقی باشد؛ در حالی که در ساختمان‌هایی با ترافیک دوطرفه، Full Collective امکان مدیریت کامل‌تر درخواست‌های Up و Down را فراهم می‌کند.
تفاوت منطق سرویس‌دهی با Group Control
یک نکته مهم در طراحی سیستم آسانسور این است که Collective Control را نباید با Group Control یکی دانست.
Collective Control
منطق پاسخ‌گویی یک آسانسور به درخواست‌های ثبت‌شده را مشخص می‌کند.
Group Control
وقتی چند آسانسور در کنار یکدیگر کار می‌کنند، Group Control وظیفه دارد مشخص کند کدام آسانسور به یک درخواست طبقه پاسخ دهد.
برای مثال، اگر یک ساختمان دارای سه آسانسور باشد و مسافری در طبقه ۵ دکمه Up را فشار دهد، سیستم گروهی باید تعیین کند کدام کابین برای سرویس این درخواست اعزام شود.
در محصولات Monarch، کنترل گروهی نیز یکی از قابلیت‌های مهم سیستم‌های کنترلی محسوب می‌شود. مستندات NICE3000new امکان Group Control را برای چند آسانسور و ارتباط بین کنترلرها از طریق CANbus توضیح می‌دهند.
بنابراین می‌توان این دو مفهوم را به‌صورت ساده این‌گونه تفکیک کرد:
Collective Control → آسانسور چگونه درخواست‌ها را سرویس کند؟
Group Control → کدام آسانسور درخواست را سرویس کند؟
جایگاه درایو در منطق سرویس‌دهی آسانسور
در سیستم‌های یکپارچه Monarch، کنترلر و درایو در یک ساختار واحد قرار دارند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پس از تصمیم‌گیری کنترلر درباره اینکه آسانسور باید به کدام طبقه برود، سیستم درایو باید حرکت موتور را مطابق فرمان کنترلر اجرا کند.
بنابراین در یک سیستم یکپارچه، زنجیره عملکرد را می‌توان به‌صورت ساده چنین تصور کرد:
دریافت درخواست → تحلیل منطق سرویس‌دهی → تعیین مقصد و جهت → فرمان حرکت → کنترل موتور → توقف دقیق در طبقه → کنترل درب → آماده‌سازی برای درخواست بعدی
در خانواده NICE، شرکت Inovance به‌طور مشخص از ترکیب Elevator Logic Control و Traction Machine Drive در یک سیستم صحبت می‌کند.
این یکپارچگی یکی از تفاوت‌های مهم راهکارهای Integrated نسبت به معماری‌هایی است که کنترلر و درایو به‌صورت تجهیزات مستقل از یکدیگر استفاده می‌شوند.
جمع‌بندی
منطق سرویس‌دهی آسانسور مشخص می‌کند که کنترلر چگونه درخواست‌های مسافران را دریافت و مدیریت کند.
در ساده‌ترین حالت می‌توان سه منطق اصلی را این‌گونه به خاطر سپرد:
Down Collective: تمرکز بر درخواست‌های حرکت رو به پایین
Up Collective: تمرکز بر درخواست‌های حرکت رو به بالا
Full Collective: مدیریت درخواست‌های هر دو جهت Up و Down
در کنترلرهای Monarch NICE Integrated، این منطق در کنار قابلیت‌های کنترلی و درایو موتور در یک ساختار یکپارچه قرار گرفته است. در مستندات رسمی NICE، حالت Collective Selective با پارامتر FE-00 قابل انتخاب است و سه حالت Full Collective، Down Collective و Up Collective برای سیستم تعریف شده‌اند.
در عمل، انتخاب منطق مناسب باید بر اساس نوع ساختمان و الگوی ترافیک آن انجام شود. همچنین باید توجه داشت که Collective Control با Group Control تفاوت دارد؛ اولی منطق سرویس‌دهی آسانسور را مشخص می‌کند و دومی در سیستم‌های چندآسانسوره وظیفه تخصیص درخواست‌ها به کابین‌های مختلف را بر عهده دارد.
چرا شناخت منطق سرویس‌دهی برای تعمیرکار و تکنسین آسانسور مهم است؟
شناخت درست منطق سرویس‌دهی فقط برای طراحی سیستم اهمیت ندارد. هنگام عیب‌یابی، تنظیم پارامترهای کنترلر، تست عملکرد شستی‌ها، بررسی درخواست‌های ثبت‌شده و تحلیل رفتار غیرعادی آسانسور نیز شناخت این منطق ضروری است.
در سیستم‌های Monarch، آشنایی با پارامترهای عملکردی کنترلر، نحوه ثبت Hall Call و Car Call و ارتباط آنها با منطق Collective می‌تواند فرآیند عیب‌یابی و Commissioning را بسیار دقیق‌تر کند.
اگر با کنترلرهای Monarch NICE، درایوهای آسانسور، سیستم‌های Integrated و تجهیزات کنترلی آسانسور سروکار دارید، شناخت این مفاهیم پایه می‌تواند در زمان نصب، راه‌اندازی و تعمیرات بسیار کاربردی باشد.
آموزش و اطلاعات تخصصی آسانسور
برای مطالعه آموزش‌های تخصصی‌تر در زمینه کنترلر، درایو، تابلو فرمان، سیستم‌های Integrated و محصولات Monarch می‌توانید مطالب تخصصی منتشرشده در Elevator SCI را دنبال کنید.
وب‌سایت: www.elevator-sci.ir
تلفن تماس: +989214547301
Instagram: @elevator_sci.ir
اگر در زمینه انتخاب، راه‌اندازی و عیب‌یابی تجهیزات آسانسور و راهکارهای Monarch Integrated نیاز به اطلاعات فنی دارید، Elevator SCI تلاش می‌کند اطلاعات کاربردی و فنی صنعت آسانسور را به زبان ساده و قابل استفاده در اختیار تکنسین‌ها، مهندسان و فعالان این حوزه قرار دهد.